Akran zorbalığı; çocukların ya da gençlerin ortamlarında bulunan bir ya da birden fazla kişi tarafından planlı, kasıtlı ve sürekli olarak rahatsız edici, zor durumda bırakan davranışlar ya da eylemlere maruz kalması olarak tanımlanabilir. Çoğunlukla da fiziksel, sözel veya tutum ve davranışlarla yansıtılan psikolojik bir “üzerine gitme” durumudur.

Akran Zorbalığı Türleri Nelerdir?

Akran zorbalığı bulunulan ortamda her zaman gözle görülen bir tutum ve davranışlar olmayabilir.

Fiziksel Zorbalık: İtme, vurma, eşyalarını izinsiz alma, kötü kullanma gibi fiziksel zorbalıklar kolayca fark edilebilir.

Sözel Zorbalık: Ancak lakap takma, hakaret, tehdit içeren sözler, arkasından alaycı sözlerle dalga geçmek gibi tutum ve davranışlar, zorbalığa uğrayan tarafından şikayet edilmez ise yine fark edilmeyebilir.

Sosyal Zorbalık: Gruptan dışlanma, ikili bir arkadaş grubuna giren 3. kişinin tutum ve davranışları, tüm arkadaş grubuna sirayet eden yalnızlaştırma, asılsız laf yayma ya da güvenerek anlattığı özel duygularının diğer kişilere servis edilerek hesap sorulması gibi tutum ve davranışlar da çok ağır seyreden ve geç fark edilen zorbalıklardandır.

Siber Zorbalık: Günümüzde en örseleyici ve zor fark edilen zorbalık çeşidi ise sosyal medyada görüntü, mesaj ya da onay alınmadan paylaşılan fotoğraflar ile yapılan aşağılama, yanlış algı oluşturma yolu ile yapılan “siber zorbalık”tır.

Nasıl Fark Edilir? Nerelere Dikkat Edilmeli?

Evde anne babaların, okulda öğretmenlerin dikkatini çeken bazı belirtilere ve ani tutum ve davranış değişikliklerine karşı dikkatli olmaları, gözlemlerine güvenmeleri çok önemlidir.

Çocuklar genelde tehdit edildiklerinde ya korktukları için ya da yaptıkları yardım çağrılarına gerekli ilgi ve destek verilmediği, tam tersine eleştirildikleri için utanırlar ve yaşadıkları durumu anlatamayabilirler.

Gözlenebilecek durumlar: Duygu durumu bozuklukları, uyku ve yeme düzeninde değişim, korkulu rüyalar, okula gitme isteğinde azalma, karın ağrısı, bağırsak faaliyetlerinde bozulma, dişlerin sıkılması ve diş gıcırdatma, sebepsiz öfke patlamaları, kaygı ve mutsuz olma ve en önemlisi içe kapanma gibi belirtiler görüldüğünde hemen harekete geçmek ve çözümleyici önlemleri almak çok önemlidir.

Neler Yapılabilir?

Öncelikle durumu ilk öğrendiğinizde kızmadan, paniklemeden ve duygusal olarak yükselmeden, sakin bir şekilde dinlemeniz çok önemlidir. Onun duygusunu anlamanız ve "Birlikte çözüm üretebileceğiz" diye yaklaşarak durumu anlatmasını sağlamanız ve anlaması için ona güven vermeniz çok önemlidir. "Kurban rolü oynama! Sen de zorbalık yap!" demek verilecek en yanlış yaklaşımdır. Suçsuzken suçlu durumuna düşebilirsiniz.

Okul ile İş Birliği

Okul ve rehberlik servisi ile iletişime geçip, öğretmenler ile iş birliği sağlanıp çözüm önerilerini birlikte bulmak; doğrudan çocuk ve ailesi ile sorunu çözmeye çalışmaktan ya da veliler arası WhatsApp gruplarında tartışma açmaktan çok daha sağlıklıdır. Diğer yöntemler sağlıklı sonuç vermeyeceği gibi tam tersine olumsuz kazanımlara yol açabilir.

Çocuğunuz ile İletişim

Çocuğunuza, bir uzman desteği alarak çok yönlü doğru destek verilmesi çok önemlidir. Zorba tutum ve davranışlar karşısında neler yapması gerektiği, sonuç alamaz ise mutlaka sınıf ve rehber öğretmene bilgi vermesi önerilmeli ve durum takip edilmelidir.

Nasıl “Hayır” demesi gerektiği; fiziksel zorbalık karşısında nasıl "Dur! Bunu bana yapamazsın, bana vurmana izin vermiyorum" ya da "Bana sormadan eşyamı alamazsın" gibi sözel uyarılarda bulunması, gerekirse bağırarak öğretmeninden yardım istemesi anlatılmalı, hatta dramatize edilerek prova yapılması önemlidir. Çocuğun güvenilir bir alanda olduğunu yeniden hissetmesi önemsenmelidir.

Zorbalık yaşadığı alandan hemen uzaklaşması ve öğretmen ya da anne babasına anlatarak yardım istemesinin şikayet ya da ispiyonculuk değil, kendi güvenliğini korumak için yapılması gereken bir davranış olduğu kesin bir dille anlatılmalıdır.

Birlikte Çözüm

Okul rehberlik servisi, danışacağınız uzman ve anne baba olarak çocuğunuzla birlikte çözüm üretmeniz ve takipçisi olmanız en sağlıklı yaklaşımdır.

Unutulmaması gereken bir diğer unsur da, zorbalık yapanın da bir çocuk olduğunu ve ailesi ile birlikte destek alması gerekliliğidir.