Günümüzde faydası kadar doğru yönetilmediği zaman zarara yol açan, ekran ve diğer medya araçlarının faydaları ve zararları günümüzün temel tartışma konularından en önemlisi haline geldi.
Anne babaların evde, öğretmenlerin okullarda, uzmanların ise danışanlarında gözlemledikleri durumu paylaştıklarında, gelinen bilişsel ve duygusal durum bozukluklarının artık ortak bir akıl ile yönetilmesi gerekliliğini ortaya koymuştur.
Tüm dünya ülkelerinde de bu sorun aynı “acil” kodu ile masaya yatırılmış ve acil önlem yaklaşımları tartışılmaktadır. Bilişsel becerilerdeki düşüş, kendini ifade etme ve sosyal becerilerdeki iletişim eksikliği, dikkat ve odaklanma sorunları, aile içi paylaşımların sekteye uğraması ya da kopması gibi sorunlar ön plana çıkmıştır.
Nasıl Yapalım? Nasıl Yönetelim?
Hayatımızın kaçınılmaz olarak en etkin araçları olan medya, tablet ve telefon erişiminin kolaylıklarını yaşarken, yapay zekaya geçen bir hızda tüketilen “dijital dünya”ya uyum sağlamaya çalışırken, yararları kadar zararlarını juga tartışmak ve kontrol etmek durumunda olduğumuzu yaşayarak deneyimliyoruz.
Yaklaşım Ne Olmalı?
Yasaklamak ya da ceza/ödül sistemi gibi kullanarak bireysel ve aile içi yaşantılarını daha da karmaşık ve gergin bir havaya sokmak yerine; sağlıklı bir iletişim ile birlikte oluşturulacak bir “dijital menü” hazırlamalı ve kontrollü bir “dijital diyet” ile sağlıklı bir yaşam biçimi kurulmalıdır.
Uzmanlar olarak; çocukların yaşına, gelişimine, aile yapısına ve değerlerine göre esneklik tanınarak kişiye ve aileye özel “menüler” oluşturulmasını en sağlıklı yaklaşım olarak öneriyoruz.
Nasıl Olmalı?
Dünya Sağlık Örgütü başta olmak üzere yetkili uzman kuruluşların yaptığı araştırmalar, uygulamalar ve yorumları özetlemek gerekirse:
Her türlü medya kullanımı yaş gruplarına göre ayarlanmalı ve kontrollü bir şekilde yürütülmeli.
0-2 Yaş aralığında, beyin gelişimi açısından anne baba ve aile yakınları ile bireysel ilgi ve oyun temelli öğrenme kritik önemde olduğundan ekran hiçbir şekilde önerilmemektedir.
3 yaşta aile bireyleri ile görüntülü konuşmalar, çekilen fotoğraflara bakmak, şarkı vb. dinlemek dışında ekran önerilmiyor.
3 yaş ve sonrasında formül: “Yaş x 10 dakika”
3-6 yaş aralığında ise sadece eğitici içeriklerin anne baba kontrolünde, yaşa bağlı olarak 30-60 dakika aralığında verilmesi çok önemlidir.
6 yaş ve üzeri yıllarda ise, çocukların algı ve büyüme eğrisine göre tutum izlenmelidir. Ergenlik dönemi gibi kritik ve değişken olan dönemlerde yaklaşımlarımızı farkındalıkla tasarlamalı; aşırı otoriter, kontrolcü, baskı yaparak içerik takibi gibi tam tersine tepkilere ve duygusal patlamalara yol açacak tutumlardan özellikle kaçınmalıyız.
Medya araçlarını ödül/ceza/yasak üçgeni içinde kullanmak ve giderek aile içi iletişimi germek ve çatışmalara yer vermek yerine, birlikte programlayıp uygulanması için sabırla ilgi göstermek çok daha verimli olacaktır.
“Yaş x 10 dk” kuralına bağlı kalarak içerik kontrolünün anne baba tarafından yapılması,
Oynanan oyunların, seyredilen film, kısa film ve benzerlerinin zaman zaman birlikte oynanarak takip edilmesi,
Neler seyrettiğinin zaman zaman geriye dönük incelenmesi, medya paylaşımlarının yapıldığı hesapların birlikte kontrol edilmesi önemsenmelidir.
Ekransız Zamanlar Aile Kuralınız Olsun!
Yemek masasında ailece yemek sofrasında bir araya gelmek çok önemlidir. Keyifli sohbetler yapılarak birlikte yemek yemenin tadına varmak, günü paylaşmak aile içi iletişim ve aile iklimi için en sağlıklı yaklaşımdır. Bu süre tüm aile fertleri için TV dahil medya araçlarının olmadığı bir saat olmalıdır.
Yatmadan 1 saat önce uyku hormonu melatonin salınımının engellenmemesi, uyku düzeninin doğal akışında olması için mavi ışık uyaranından uzak kalınması elzemdir.
Hafta sonu “birlikte saat” adı altında yapacağınız ev dışı ya da aile içi sosyal etkinliklerde de “ekran yasağı” yine aile kuralınız olsun.
Ne İzliyor? Ne Kadar İzliyor?
Ne izlediğini ve ne kadar izlediğini de kontrol etmek için Dijital Güvenlik Araçlarını kullanın. Cihazlardaki “Anne Baba Denetimi” uygulamalarını öğrenin ve yükleyin. Böylece hem içerik filtrelemesi yapabilir hem de süre dolduğunda cihazın otomatik olarak kilitlenmesini sağlayabilirsiniz. Bu uygulamalar aile içi pazarlığı ve çatışmayı da önleyecek; tutarlı uygulama ile medya yönetimi, sağlıklı bir davranış rutinine dönüşecektir.
