Amaca Yönelik Oyuncak Seçimi: 4-6 Yaş 

Merhaba, ben Ayşim. Oyun çocukların en önemli işidir. O zaman gelin hep birlikte dil gelişimi, bilişsel gelişim, sosyal gelişim ve motor gelişim için amaca yönelik oyuncakları nasıl seçeceğiz? Hep birlikte bakalım.

4-6 yaş dönemi oyun dünyası açısından en verimli dönemlerden biri. Çocuklar artık benmerkezci dönemden çıkmış, gruplarla oyun oynamaya hazır. Küçük grup, büyük grup, okul öncesindeki bütün arkadaşlarıyla oyuncaklar ne kadar çeşitliyse o kadar verimli oynayabiliyor. Kelime hazinesi gelişmiş, kendisini ifade etme becerileri gayet iyi ve de artık temsili oyun, yaratıcı oyun ve kendi yeteneklerini keşfetmeye hazır. En önemli şey sosyal beceri. Burada sosyal olarak kendini de ifade etmeye başladıktan sonra ve arkadaş gruplarıyla oynamaya başladıktan sonra günlük hayatta yaşadıklarını ya da yaşamayı hayal ettiklerini oyuncaklarla deneyimleyebiliyor. Nedir mesela? Seyahate gideceğiz, neler yapmamız lazım acaba? Spor ile hayatımızda olması lazım mutlaka. İleriki yaşlardaki en önemli başlangıçlar 4-6 yaşta yapılıyor. Spor açısından da iki tekerlekli bisiklete geçiş aşaması. Aynı zamanda bir kafede çalışmaya ne dersiniz? Çiçekçi olarak da güzel çiçeklerle bir satış elemanı olarak neler yapmanız gerektiğini deneyimlemeniz için her şeyimiz hazır. Dolayısıyla burada da bir evcil hayvan (pet) bakımını üstlenen bir bebeğimiz var. Peki o zaman evde kendimize hazır mıyız? Bir sorumluluk duygusu almanın en güzel yolu aslında bir evcil hayvan bakmak. Bu bir kuş olabilir, kedi olabilir, kaplumbağa olabilir. Köpeğiniz varsa harika. Ancak her ev ortamı bir evcil hayvan beslemeye uygun olmayabilir. O zaman oyuncak dünyası yardımımıza gelebilir. Burada çok güzel, bizimle birlikte yürüyebilen bile bir kedimiz var. Her yere götürebilirsiniz. Hareket eden köpek cinslerimiz var; yavru ya da küçük cins. Hatta hatta birlikte iş yerinize, okulunuza ve seyahatinize de evcil hayvanınızı götürebilirsiniz. Bu tip uygulamalar sorumluluk duygusunu almaları, hissetmeleri açısından da çok verimli; çok işlevsel, amaca yönelik oyuncaklarımız.

4-6 yaşın bir özelliği daha var: Sporda, sanatta, müzikte kendi kabiliyetlerimizi, doğal yatkınlıklarımızı deneyimlediğimiz bir dönem. Biz her zaman diyoruz ki doğru oyuncaklarla gerekli uyarımı yapın ve bakalım kendiliğinden bir ilgi, kendiliğinden bir akış olacak mı? Bu nedenle burada bir sürü müzik aletlerimiz var, ritim aletlerimiz var; marakaslar, tefler, çeşitli mandolinler, gitarlar, çeşitli sesleri elektro gitara doğru giden bir seçkimiz var. Ayrıca artık biliyorsunuz teknoloji ön planda. Akıllı telefonlarınıza bile bağlayacağınız bir orgumuz var. Peki ne yapalım? Şarkı söyleyeceğiz. Kendimizi ifade etmekte biraz güçlük çekebiliriz, biraz utangaç da olabiliriz ama bir mikrofonunuz varsa oynayarak bunlarla birlikte ister gitarist olarak ister bir piyanist olarak mikrofonunuzla birlikte bir şarkıcı olarak da özgüveninizi, yaratıcı düşünme becerilerinizi ve de performansınızı geliştirebilirsiniz.

4-6 yaş grubunda bilişsel beceriler, el-göz koordinasyonu ve ince kasların motor gelişimi için çok yoğun ve keyifli bir dönem. Hepsi birbiriyle örtüşerek aslında gelişiyor. Bu gelişim dönemlerini birbirinden ayırmak mümkün değil. Ama baktığımızda bu güzel oyun ve oyuncak setlerimizle oynarken kalemle çiziyoruz, sulu boyayla boyayabiliyoruz, iri pastel boyalarla boyayabiliyoruz. İncecik çizgileri takip ediyoruz. Okuma yazmaya doğru, artık okul öncesinden ilkokula doğru 6 yaşta okuma yazmaya da hazırlanacağımız için yazma becerilerimizin, ince kaslarımızın, motor becerilerin de çok iyi pekişmesi ve de yetkin hale gelmesi lazım. Burada bakın ne yapıyoruz; hem sayılar, şekiller, renklerle hem de çizerek çok amaçlı bir öğrenme setimiz var. Hem saati öğreniyoruz hem boyuyoruz. Burada çok değişik bir oyun hamuru var, onlarla birlikte hatta donarak yaptığımız figürler donup hep kalıcı da olabiliyor. Çiziyoruz, boyuyoruz. Cam mozaiklerden çok daha güzel ve yaratıcı, özgürce kendimizi ifade edebileceğimiz bir sanat materyalimiz daha var. Burada renkli kumlarla istediğimiz şekilleri yapıyoruz, hatta renkli kumlarla boyama bile yapabiliyoruz. Dolayısıyla çömlek yapımı var, seramik seti var. Burada çizdiklerimizi istediğimiz gibi silip yeniden deneyimleyeceğimiz çok eğlenceli hem de okuma yazmaya hazırlık çalışmalarını pekiştirici nefis bir oyuncağımız daha var. Burada yine sanat çalışmaları, el-göz koordinasyonu ve ince kasların motor gelişimi için belirli diskleri kullanarak çok çeşitli yaratıcı formlar oluşturabiliyoruz. Yani hem eğleniyoruz hem öğreniyoruz. Üç alanımız birden gelişiyor. Buna bir de anlatmayı, ifade etmeyi de katarsanız dil gelişimi de var arkadaşlarda. Bu uygulamaları yaparsanız sosyal gelişimin içinde harika bir imkan sağlıyor bütün bu oyuncaklarla birlikte oynamamız.

Buraya doğru geldiğimizde ise biraz daha inceliyor ince kasların motor gelişimi. Ne yapıyoruz? Bu boncukları istediğimiz gibi diziyoruz, bu formları veriyoruz. Çok çok dikkatli çalışıyoruz ve de ütüledikten sonra kalıcı hale gelebiliyor. İnanılmaz keyifli, zor hem de dayanıklı; başladığımız işi bitirmeyi öğreten çok değerli bir oyuncak grubu. Hadi bakalım, mimarlık için burada çok önemli bir setimiz daha var. Hayalindeki evi mi inşa etmek istiyorsun? Hatta arkadaşını da çağırıp birlikte yapabilirsin. Burada da yine çok güzel bir ev setimiz var, istediğin gibi bir çimentodan kendi evini ve kendi formlarını yaratabilirsin. Bu da senin tamamen özgür düşünmen ve yaratman için harika ama el kaslarını da müthiş geliştiriyor. Biraz daha yaratıcı olalım dersek, burada sihirli gibi geliyor bana bunları gördüğümde; altına kağıdını yerleştiriyorsunuz ve incecik hem boyuyorsunuz kalemleriyle hem de boncuklarını eşleştirebiliyorsunuz ve rüya gibi bir resim çıkıyor. Tamamen sizin ürününüz ve de sürprizlerle dolu. Müthiş eğlenceli ve de yaptığınız ürünün iyi olması, geri dönüşüm olarak size çok doğru bir motivasyon verir. Daha iyisini yapmak için de daha çok uğraşmak, daha keyifli şeyler yapmak isteyebilirsiniz. Bunlardan en önemli şey yaparak, yaşayarak, bozarak, yeniden deneyerek hepsini en mükemmel hale getirene kadar uğraşmak. Aynı yazıda uğraşacağımız gibi; sayıları, renkleri, şekilleri öğrenirken yaptığımız hatalardan öğrenebileceğimiz gibi.

Buraya baktığımızda üç boyutlu düşünmeye ve üç boyutlu formlarla barışmaya ve de tanışma zamanı. Dolayısıyla eğer çizdiğimiz üç boyutlu şekiller varsa içinde de sürpriz olarak üç boyutlu görmenizi gerektirecek bir gözlük var. Harika; çiziyorsunuz, yapıyorsunuz ve de üç boyutlu görebiliyorsunuz. Peki, 'Ben kendi çantamı kendim yaratırım' derseniz çantanız burada hazır, özel boyaları burada hazır. En istediğiniz şekillerde kendi çantanızı yaratıp omzunuza takıp arkadaşlarınızla birlikte bir program yapabilirsiniz. Burada da kodlamaya giriyoruz; verilen kodlara göre boncuklarımızı yerleştirdiğimizde istediğimiz formlara ulaşmamız mümkün. Burası olduğu gibi hem yaratıcılığımızı pekiştiriyor hem de bütün bilişsel becerilerimizi, el-göz koordinasyonumuzu ve ince kaslarımızı en ileri seviyede kullanmayı öğreniyoruz. Yani 4 yaştan 6 yaşa doğru, yani okul öncesine hazırlık yıllarına doğru materyallerimiz ve oyun gruplarımız basitten karmaşığa ve daha fazla özen gösterecek, daha inceleyecek, kas gelişimini gerektirecek şekilde ilerliyor. Oyuncak seçiminizi yaparken 4 yaştan 6 yaşa kadar birbirinizi tamamlayacak şekilde düşünebilirsiniz ve yıllar boyunca da üzerine ekleyerek devam edebilirsiniz.

5-6 yaşa doğru artık bilişsel becerilerimiz iyice yerleşmiş oluyor ve yeteneklerimiz artıyor. Bunları en güzel doyurma, pekiştirme ve daha ileriki yıllara hazırlamanın bir yolu da kutu oyunları, strateji oyunları ve kurallı oyunlar. Burada önemli olan kuralın ne olduğunun anlaşılması, ona göre oynanması ve bir sonuç alınması. Sosyal ve duygusal olaraktan strateji oyunlarında kazanabilirsiniz, kaybedebilirsiniz. Çünkü bir ya da iki kişi ya da daha fazla kişiyle oynayabilirsiniz. Burada dayanıklılık, başarısızlığı hazmetme, başarmak için daha da hırslanıp güdülenme örüntüleri de, duyguları da, süreçleri de devreye giriyor. Burada oynayarak öğrenmek, yani çocuğun yaşamı zaten oyun üzerine, her şeyi oynayarak öğreniyor. Ama burada bir de grup oyunları devreye giriyor. Hani anne babalar, 'Evde ne oynayalım? Ben işte o evcilik oynamaktan sıkılıyorum veya işte çok beceremiyorum' dediğiniz süreçlere, 'İmdat' dediğiniz anda buradaki kutu oyunları sizin için ideal. Burada bir ya da iki kişi ya da bütün aile oynayabilirsiniz. Hem de çok zevk alarak oynayabilirsiniz ve göreceksiniz ki çocuklar sizi artık giderek yenmeye başlayacaklar. Onların düşünme biçimleri, onların zafer duyguları da öğrenmeyi de tabii çok motive eden süreçlerin başında geliyor.

Buradaki oyunlara baktığımızda hepsinin bir kuralı ve bir amacı var, hedefi var. Yani burada kayan puzzle'lar var. Ne yapıyorsunuz? Kartını seçiyorsunuz, pulları oradaki kartlara göre kaydırıyorsunuz. Önce kaydırıp, önce algılayıp, önce çözen ve önce uygulayan kazanıyor. Ne yapıyoruz? Hem ince kasların motor gelişimi hem görsel algı, düşünme becerisi ve de hareket ederek belli bir zamanda oyunu bitirebilme. Burada denge oyunu var; bir örneğe göre hem dengeli hem de sıralama, renklere göre bir uygulama yapıyorsunuz. Dikkat, denge ve hız bir arada çalışıyor. Becerikli parmaklar; verilen bir örneğe göre iki kişi karşılıklı parmaklarınızı kullanarak yerleştiriyorsunuz ve yine önce bitiren kazanıyor. Kafamda ne var? Bakın; dil gelişimi, yaratıcı düşünme, bellek ve de biraz da dramatizasyonun içerildiği, kafanızdaki kartı siz görmüyorsunuz. Birisi anlattığı zaman siz onun anlatmasından, dramatize etmesinden, kullandığı kelimelerden ne olduğunu buluyorsunuz. Bu da yine nefis, çok yönlü bir gelişim malzemesi. Değişik eşyaları hedefliyor ya da tamamıyla yaratıcı düşünme becerilerine yönelik iki çeşidi var. Burada sayılar, renkler, şekiller diyorduk ya, bir sessiz sinema da var. Yaş grubuna göre daha basit olarak 4 yaşında bunu oynayabilirsiniz; 5-6 yaşta artık buraya geçebilirsiniz. Dedektif oyunları var; daha basit olanı, daha da karmaşık olanı var. Bu da bellek, görsel algı, hız ve de verilen kurala uygun davranabilme. Tabii ki önce bulan yine kazanıyor. Kazandıkça ilerliyorsunuz ya da 'Ben artık yapabiliyorum' diyorsunuz ama kaybettiğimiz zaman hırslanıyoruz ve daha iyisini yapmak için uğraşıyoruz. Bu da gelişimin en temel öğelerinden biri. Yılmamak, ertelememek, mızıkçılık yapmamak ama direnerek kazanmak için elimizden geleni yapmak en güzel problem çözme metodudur zaten. Ve bu yaşlarda kazanılır ki ilkokulda artık bunları kazanmaya hiç vaktimiz yok, her şey beklenti halinde olacak.

Eğlenceli yemek oyunu; nasıl yemek hazırlıyorsunuz? Domino, bir alışveriş oyunu var; hangi şeyler birbiriyle daha uygun oluyor ve verilen kartlara göre oyunları nasıl bulup yerleştirebiliyorsunuz. Burada çok güzel el-göz koordinasyonu, ince kasların motor gelişimi ve yaratıcılık bir arada. Dolayısıyla buradaki bir board üzerinde verilen şekli üç boyutlu, iki boyutlu ya da dikey olarak çalışabiliyorsunuz. Yine bilmeceler var. Sanki kelime şeması; okuma yazmayı bilmiyoruz ama kelimeleri yerleştirir gibi formları, hayvan formlarında yerleştirerek, şekilleri tamamlayarak bir bilmeceyi çözmenin altyapısını yerleştirebiliyorsunuz. Sessiz sinemanın çeşitleri var burada. Ve benim burada en çok sevdiğim oyunlardan biri de artık bizim yaşlarımıza kadar, hatta torunlarınızla da oynayabileceğiniz bir materyal bu. Ama 6-7 yaştan itibaren, 5-6 yaştan itibaren daha karmaşık olanları var, daha basit olanları var. Ona göre bir seçki sunuyor size yaş grubunuza göre. Tamamen yaratıcı el-göz koordinasyonu ve de istediğiniz formu oluşturabilene kadar üç boyutlu düşünmeyi de gösteriyor. Üç boyutlu uygulamayı da öğreniyorsunuz ve de giderek o formlar gözünüzde canlandığı zaman o formları daha bağımsız olarak kendiliğinizden de yaratabiliyorsunuz. Bunun çok boyutlu, yani iki boyutlu olanı var, çubuklu olanı var ve hepsini birden form olarak tamamladığınızda tamamen üç boyutlu bir formunuz, bir şekliniz olabiliyor.

Bir başka sevdiğim materyal de; hani istiyoruz ya şu kalem tutarken şu parmak kaslarımız iyice gelişsin, önce bilekten başlıyoruz sonra da parmaklara iniyor biliyorsunuz artık 5-6 yaşta ki kalem tutup yazabilelim. Çok güzel bir materyal; kalem gibi tutabileceğiniz, içinden yünlerin geçtiği ve de buradaki deliklere batırarak verilen formu yapabilmeyi ya da kendi formlarınızı, kendi çizgilerinizi oluşturabilmenize olanak sağlayan çok güzel bir materyal var burada. Tek başına da oynayabilir, birçok board var içinde. İki kişi karşılıklı da değişik kartları işleyebilirler.

Burada da çok keyifli bir oyun var, yine belirli bir konsept var. Yani burada mesela okyanusu seçmişler; orada verilen materyalleri bir okyanusu oluşturmak üzere istediğiniz gibi dizerek oluşturabiliyorsunuz. Burada da hem yaratıcı özellikleriniz var hem el-göz koordinasyonunuz var hem bakalım okyanustaki hayvanların isimleri nedir, fonksiyonları nedir? Belki buradaki yosunların, mercanların da özellikleri var; dil gelişimine kadar da rahatlıkla gidebiliyor. Bu tip oyunlar hem sosyal beceri hem dil gelişimi hem düşünme becerileri hem el-göz koordinasyonu ve ince kasların motor gelişimi gibi bütün gelişim alanlarına hitap ederken sizi bilişsel olarak da tüm alanlarda destekliyor.

Bu tarafa doğru gittiğimizde yine sayılar var, hatta İngilizceye geçiş de var. Artık 5-6 yaş dil kazanma yaşı, aynı zamanda ikinci bir dile de geçiş yapabilirsiniz. Yine bir müfettiş kartlarımız var; düşünme becerisi, size bir ipucu veriyor ve o ipucundan bir sonuç çıkarmak üzere yola çıkıyorsunuz. Benim en çok sevdiğim kutu oyunlarından biri. Sayılar, şekiller hatta basit matematik. Tabii 5-6 yaşın yine özelliklerinden ki artık ilkokulda sayıları, renkleri, şekilleri öğrenmeye vaktimiz yok; sıralı saymalar, örüntüler devreye giriyor hala 6 yaş grubunda ki ilkokul 1'de rahat edelim, matematik kavramları ve matematiksel düşünme becerilerinin de altyapısını edinelim. Bütün oynayarak öğrenmek dediğimiz kavramları tüm bu materyallerle pekiştirdiğiniz zaman çocuğunuzdaki gelişmeyi görmek sizi çok mutlu edecek. Ve bizler için de en doğru kaynak; doğru materyal, doğru yaş ve hedefe yönelik oyundur."