Merhaba, ben Ayşim. Oyun çocukların en önemli işidir. O zaman gelin hep birlikte dil gelişimi, bilişsel gelişim, sosyal gelişim ve motor gelişim için amaca yönelik oyuncakları nasıl seçeceğiz? Hep birlikte bakalım.
Kaba motor dediğimiz, yani kol ve bacak kaslarımız ve bütün vücudumuzu kullandığımız oyuncakların hepsi burada. Aslında burada gördüğünüz denge bisikletinden yola çıkıyoruz ve mutlaka mutlaka kaskımızla birlikte denge bisikletinden iki tekerlekli bisiklete kadar bir denge ve bisiklet sürüşü sürecimiz başlayabiliyor. Artık 6, 7, 8'li yaşlarda giderek bisikletimiz de büyüyor, biz de büyüyoruz; kabiliyetlerimiz, yeteneklerimiz de gelişiyor. Buraya baktığımızda ise su oyunları var. Yani yazın ne yapacağız? Yaz olmadığı zaman bahçemizde ya da balkonumuzda, hatta banyomuzda bile oynayacağımız su havuzlarımız var. Yani beraberce kardeşimizle de girebiliriz; 4 yaşta girer, 5 yaşta girer. Artık 7 yaş sonrası daha kapsamlı su oyunlarında bütün vücudumuzu çalıştırabiliriz ve de bizi müthiş rahatlatacak, duygularımızı sağaltacağımız harika bir süreç olarak görüyoruz biz su oyunlarını. Scooterlar var; scooterlar da denge üzerine çok önemli. Denge çok önemli bir özelliğimiz. Bu denge ve koordinasyonu gelişmeyen çocukların akademik başarıları bile etkileniyor. Dolayısıyla daha basit bir scooterdan, ben biraz zor biniyorum ama çocuklar şahane başarıyorlar, daha kapsamlı, daha zor, daha uzun süreçlerde daha uzun yol gidebilen, becerilerimiz geliştikçe kullanabileceğimiz scooterlarımız da en sevdiğimiz oyuncaklarımızdan. Kaykaylarımız var; kaykaylar güvenli ortamda artık bir sürü akrobatik hareketlerin de yapıldığı, hatta yarışmaların yapıldığı bir oyun ve sportif bir oyun aslında. Spor, bu tip şeylerin, bütün materyallerin altyapısı. Spor olmadan hayatımızda olmaz. Bunlarla başlayacağız ve daha kapsamlı, kurallı grup oyunlarına kadar gideceğiz. Bireysel oyunlar olabilir, grup oyunları olabilir; basketler, ragbiler, bütün bunlar hepsi büyük kaslarımızı çalıştıran, denge ve koordinasyonu artıran keyifli oyunlarımızdır. Şimdi scooterlarımızdan bahsederken burada bakın artık 8 yaş ve sonrasında kendimiz kürek çekerek denizde devam edebileceğimiz sportif oyunlarımıza da geçiş yapabiliyoruz. Yanımızda bir yetişkinle başlarız; daha sonra belki optimist dediğimiz küçük yelkenliden sonra da yelkenli ve de belki de rüzgar sörfüne kadar gidebilirsiniz. Bizim burada önemsediğimiz şey kurallı ortam. Güvenli sürüşler için bütün doğru malzemeyi doğru yaş grubuna göre seçmeniz. İki şey daha var benim çok hoşuma gelen; bir tanesi bu sayı topu. Yani zıpladıkça sayıları da söyleyebiliyor. Yani eğer sayma, ritim, odaklanma, konsantrasyon ve koordinasyon istiyorsanız bu ideal bir oyuncak. Bazen günümüz iyi geçmiyor, bazen duygularımızı anlatamadığımız oluyor. Arkadaşlarımızla sorunlarımız oluyor ve gidip birilerine bağırma ihtiyacı ya da kavga etme süreci başlıyor. Biz de diyoruz ki bu duygularınızı sağmak için ideal bir oyuncağımız var; o da işte bu ister dinozor şeklinde isterse el şeklinde kocaman bir hacıyatmaz. Yani siz istediğiniz kadar yumruklayabilirsiniz, hatta bir tekmeleme oyunu bile yapabilirsiniz. Bütün hırsınızı, öfkenizi sağaltabilirsiniz ama dinozorumuz hiç üzülmez; sizi rahatlattığı için sevinir bile. Bunun diğer bir alternatifi de el şeklinde olan, birkaç tane vurma köşesi ve yönü olan oyuncağımız. Gerçekten hepimizi sağaltacak. Biz de kullanabilir miyiz? Bence gerekirse kullanabiliriz ama çocuklarımızla ortak oyun bile yapabiliriz. Önemli olan duygularımızı sağmak, denge koordinasyonumuzu geliştirmek. Kaba motor dediğimiz kol ve bacak kaslarımızın koordineli bir şekilde çalışması ki beyin gelişimi, bilişsel gelişim için en önemli özelliklerden biri. Nörolojik olarak, yani sinir bilimi olarak hepinizi mutlaka outdoor dediğimiz dışarıda sahada oyuna davet ediyoruz; olmazsa olmazımız bu.
7 yaş ve sonrasında artık işimiz kolay. Çocuklar ilkokuldalar, okuma yazmayı söktüler; matematik ve düşünme becerileri gelişti ve artık çok yönlü işlem yapabilecek oyuncaklarımız var. Bunlardan en önemlileri tabii yapı oyuncakları. Bilişsel gelişim için, el-göz koordinasyonu için ve yaratıcılık açısından daha incelmiş, daha detaycı ve de daha çözümlemeye yönelik, yani bir modeli çözmeye yönelik yapı malzemeleri çok değerli. Hem kız çocuklar için hem erkek çocuklar için çok güzel ürünlerimiz var. Basitten karmaşığa, belki de önce bir tane sonra da koleksiyona yönelik çalışmalar burada çok önemli. Yapı malzemeleri hem ince kasların, parmak kaslarının becerisini artırdığı gibi odaklanma, başladığı işi bitirme, modeli çalışabilme ve de ürünü ortaya koyup ondan bir haz alabilme ve özgüven ('yapabiliyorum', 'yaratıcılık', 'bir daha yapayım' gibi) birtakım iç motivasyonları da pekiştiren oyuncaklarımızdan. Yaratıcı düşünme becerilerini pekiştirdiği gibi grup oyunlarına da yöneltiyor. Kendi başına da oynar, arkadaşıyla ortak bir proje de geliştirebilir. Hatta birbirini tamamlayan, değişik konseptleri, değişik konuları içeren yapı malzemeleri her zaman bir ileri seviyeye geçmesi için altyapı olarak çok önemli. Bir diğer olay da buradaki daha basit, daha küçük yaş grubundan başlamışken onlarla ilgili bazı düzenlemelere doğru gidebiliriz. Yani bir garaj kompozisyonuna, yapı malzemelerinin dışında hangi araç gereçlerle o inşaatları yapabiliyoruz ya da bir yangın söndürme ya da hava taşıtları, onların taşıyıcıları, hatta daha da ileri seviyede uçan garajlara kadar gidebilen bazı değişik yapı malzemelerimiz daha var. Yani taşıtlarla ilgili koleksiyon yapmaları da çok mümkün. Fonksiyonlarına göre, büyüklüklerine göre ya da burada gördüğümüz gibi bazı yarış parkurlarında da kullanmak üzere daha küçük araçlarla da koleksiyonlarını geliştirebilirler. Kız çocuklar için de erkek çocuklar için de fark etmiyor; yani bu tarz oyuncakların hepsini ortaklaşa kullanma becerileri de mümkün. Burada bir diğer şey de küçük arabalardan bahsetmişken kızlara göre yaptığımız veyahut da erkek çocukların da çok ilgiyle izledikleri ve de becerilerini geliştirdikleri bu tarz malzemelerimiz de var. Yani ne yapıyor? Bir çeşit slime yapabiliyor; karıştırarak, yoğurarak. Yine ince kasları gelişiyor, yaratıcılığı gelişiyor, artık bir kimyasal deney becerilerine doğru da gidiyoruz ya da bu iplerle, lastiklerle çok yaratıcı, kendilerine süslemeler üretebiliyorlar. Başka çeşitleri de var bunların. Dolayısıyla bu tarz ileri düzey yaratıcılığı, parmak becerisini ve problem çözme becerisini; hangisini neden sonra yapacak, nasıl neyin içinden geçerse bu şekle dönüşür gibi bazı problem çözme becerileri, düşünme becerilerini de çok rahatlıkla geliştirebildikleri oyuncaklarımız var. Bütün bunlar bizim akademik düzeyde başarılı olmamız için odaklanma, başladığını bitirme ve de özellikle uzun vadeli, çok çabuk dikkatleri dağıtabiliyor çocukların ve dikkat sürelerini uzatacak enstrümanlar arasında bu yapbozlar, yapı malzemeleri ve sanatsal üretim olan, detaylı koordinasyon gereken ürünlerimizi çok tavsiye ediyoruz bu yaş grubu için.
7 yaş ve sonrasında artık koleksiyoner olma sürecine başlayabiliriz. Çünkü ne kadar yaratıcı, ne kadar değişik malzemelerle uğraşursak hem hayal gücümüz hem düşünme becerilerimiz o kadar gelişiyor. Koleksiyon demişken, çocukların deyimiyle minişlerimizi çok seviyoruz. Ben bile oynamayı çok seviyorum bu yaşta. Değişik alternatifleri var ve hepsini yavaş yavaş edinip onlarla ilgili hikayeler yaratmak mümkün. Bir diğer ürünler grubu da yine koleksiyon malzemesi olabilecek geçmeli, takmalı, yapı malzemeleri olan kutu oyunlarımız. Burada önemli olan her bir kutunun kendi içinde bir kavramı, bir oluşumu, bir yaşam biçimini vermesi. Diyelim ki çiftlik oyunlarını içeren bir oyun grubumuz var burada, bunun da koleksiyonu olabilir. Her parçayla, her kutuyla kocaman bir çiftlik kurabilirsiniz ya da vahşi orman maceralarına geçebilirsiniz sırayla ve bir köşe oluşturabilirsiniz. İçeriğini de istediğiniz, kendi daha önceden aldığınız oyuncaklarla da destekleyip zenginleştirmeniz mümkün. Burada tekrar giderek baktığımızda madencilik nasıl yapılıyor ona bakabiliriz. Madenciliğin çeşitli aşamaları var, onları ancak oynayarak, bizzat yaparak ve deneyimleyerek öğrenmek mümkün. Az parçalıdan çok parçalıya kadar bu yapı malzemeleriyle bir ürün oluşturabilirsiniz. Burada hedef belki bir macera, belki bir hayal gücüyle sizin kendi madeninizi oluşturmanız da olabilir. Mühim olan yaratıcı düşünmek, el-göz koordinasyonu, odaklanma ve zor bir işi başarıyla bitirmenin getirdiği haz duygusu. Bu bizim için çok önemli. Akademik başarının altyapısı bu tip çalışmalarla çok güzel pekiştiriliyor. Koleksiyoner olmanın bir başka alternatifi de bu tarz değişik taşıtlarla birlikte bir oluşum ya da bir garaj oluşturabilirsiniz ya da taşıma üniteleriyle hayal gücünüzü kullanarak belki bir taşıma şirketi kurabilirsiniz. Eğer çok iyi bir koleksiyonerseniz, bu küçük arabalarınızdan yeteri kadar biriktirmişseniz kocaman, neredeyse sizin boyunuza yakın bir garajınız olabilir ve onları istediğiniz gibi düzenleyebilirsiniz. Kim bilir belki de ileride bir iş adamı olacaksanız bir işletmenin nasıl olması gerektiğini de burada hayal edebilirsiniz; sonsuz hayal gücü, doğru materyal ve de değişik oluşumları kendiliğimizden, kendi beğenimize ve yaratıcı gücümüze inanarak sonuçlandırmak. Mühim olan kendimize olan güvenimizin yanında yapmak istediğimiz her şeyi oyunlarla deneyimlemek. Bizi en güzel şekilde hazırlayan, yaşama hazırlayan, bizi güçlü kılan şey oynamaktır.
Evet, 8-12 yaş döneminde, hatta belki 15 yaş dönemine kadar bir bilim insanı olmak için her türlü altyapıyı öğrenmeye hazır mısınız? Olmazsa olmaz oyuncaklarımız sadece deneysel materyaller ve keşfetme ile ilgili ve çok keyifli gerçekten. Birinci sınıf kimyager olmak isterseniz her türlü ekipmanınız hazır. Biraz komik yapışkan üretmek ve kendiniz oynamak, deneyimlemek ve arkadaşlarınızla paylaşmaya ne dersiniz? Baktığımızda köpük üretimi de yapabilirsiniz, kendi değerli taşlarınızı da üretebilirsiniz. Peki volkanlar nasıl püskürüyor, nasıl dışarıya lavlar püskürüyor? Bunu deneyimlemek için de harika bir volkanik keşifler kutumuz var. Ayrıca robot yapabilirsiniz ve kendi arabanızı üretebilirsiniz; her türlü ekipmanınız ve önergeler hazır. Hatta uygulama içinde kendi telefonunuzdan da idare ederek yürütebileceğiniz bir sistem de içeriyor. Bir robot üreticisi, bir makine mühendisi olmak için çok güzel bir altyapınız var şimdiden diyebiliriz. Burada daha değişik çılgınca deneyler söz konusu; yani ne yapabiliyoruz? Gece parlayan slime yapabiliyorsunuz. Akışkan gece ışıkları kapattığınızda hala oynayabileceğiniz bir materyaliniz olabilir. Volkanik patlamaların dışında diğer patlamaları da içeren kimyasal deneyler yine sizi bekliyor. Eğer arkadaşlarınızla da yapacaksanız hep beraber kendi kitinizi oluşturabilirsiniz. Sabun atölyemiz var; ne dersiniz kendi sabunlarınızı kendiniz yapmaya? Belki evdeki sabunlara karşılık siz de kendi sabunlarınızla bir rekabet doğurabilirsiniz. Satış amaçlı da olabilir, arkadaşlar arasında değiş tokuşta bir ticaret tipi. Burada tırnak atölyesi var; anne kız kendi ojenizi üretip, yapıp ve de tırnaklarınıza şekil verebilirsiniz. Burada da tırnaklarımızı yaptık, güzelleştik. Mis kokmaya ne dersiniz? Şahane bir parfüm atölyesi yine bu kutunun içinde. Yaratıcı olmak, deneysel ve de bilime yönelik her şeyi kendi ellerinizde, kendi odanızda, evinizde ve arkadaş grubunuzda yapmanız için çok şanslıyız; çünkü bütün bu güzel materyaller burada bizi bekliyor. Bunun dışında dinozorların kemiklerini kazıp çıkarıp onların isimlendirmelerini de yapabilirsiniz. En değerli öğrenme biçimi yaparak, yaşayarak öğrenmedir. Her yaş grubu için böyle ama bu yaş grubu için bilim ve oyun bir araya geldiği zaman mutlaka çok daha kalıcı bir geri dönüşüm ve bilgi birikimi oluyor, daha iyi belleğimize yerleşiyor. Sebep-sonuç ilişkileri daha iyi yorumlanabiliyor. Ne kadar deneylerle öğrenirsek o kadar kalıcı öğrenme oluyor ve de çıkarımlarımızı, düşünme becerilerimizi o derece pekiştiriyor. Bilim ve oyun bir arada olduğunda tadına doyum olmuyor.
7-8 yaş ve sonrası için olmazsa olmazlarımız yine kutu oyunlarımız. Artık okuma yazmayla ilgili bir sorunumuz yok, kendimizi ifade etmeyle ilgili sorunumuz yok, hatta grup oyunlarına ve aile içi oyunlarına çok hazırız; hatta ihtiyacımız var ve öneriyoruz da. Bu tip kelime oyunları; 'Bul bakalım ben kimim?'. Kelime oyunları ama nasıl kelime oyunları? Yasaklı kelimeleri kullanmadan kendini ifade etme becerilerini pekiştiren oyunlar ve buz tuzağı gibi vurmalı, kırmalı strateji oyunları. Çok basit gibi görünüyor ama eğer buradaki atı düşürmek istemiyorsanız çok daha iyi planlama yapmanız lazım. Master flex dediğimiz, bu da çok tatlı bir oyun çünkü verilen renkleri, denge ve koordinasyonunuzu bozmadan aynısını verilen plan üzerinde deneyimlemeniz lazım. Oldukça komik ama çok kolay olduğunu söyleyemeyeceğim; yine denge ve koordinasyon önemli. Strateji oyunlarımız var; şehir içi lunaparkta dolaşırkenki stratejik planlamaya dikkat etme oyunlarımız var. Kelime oyunu en sevdiklerimizden, ailece oynayabildiklerimizden; 'Evet mi, hayır mı?' oyunu, ayrıca kelime oyunlarının çeşitleri var, 'Çarkı çevir kazan' var. Bunlar nedir? Bunlar aslında ailece oynamamız için ve hem oynayıp hem öğrenmemiz için belirli kutu oyunları. Hani diyorsunuz ya, 'Ergen olduklarında hiç bizle vakit geçirmiyorlar, yemeğe bile doğru dürüst oturmuyorlar, ellerinde hep cep telefonları...'. Biz de diyoruz ki lütfen oyun oynamayı ihmal etmeyin. Eğer oyun oynarsanız ve bunun tadını çıkarırsanız mutlaka sizinle birlikte olmaktan ve bu güzel zamanı birlikte geçirmekten haz duyacaklardır. Hem de rekabet var, kaybetmek var, kazanmak var ve eğlenmek var; hepsi bir arada bu kutu oyunlarının ve bu yapbozun içinde. Hangi yaş grubunda olursak olalım hem arkadaşlarımızla iyi bir iletişim hem aile içi keyif ve iletişimin artması, birlikte vakit geçirmenin tadına varmak için lütfen kutu oyunlarımızdan vazgeçmeyelim. Çeşitli hedeflere hitap eden ve de her yaş grubunun zevk alacağı, belli bir sürede gerçekten eğlenip gerçekten yarışacağınız, gerçekten kazanma kaybetme duygusuyla başa çıkabileceğiniz oyunlarımızı lütfen ihmal etmeyin; en keyifli anlarınızdan olacağına eminiz.
