İç Motivasyon ve Dayanıklılık: Erteleyebilme
Erteleyebilme davranışı, haz aldığımız ve hemen olmasını istediğimiz bir isteği daha uygun bir zamana erteleyebilme becerisidir. Aslında bir öz denetim mekanizmasıdır. Duygusal olgunluk gerektirir ve öğrenilebilir bir davranıştır.
Peki bu beceri nasıl kazandırılmalıdır? Küçük yaş gruplarında bekleme süresi çok kısa tutulmalıdır. İlk etapta 1 dakika gibi kısa sürelerle başlanabilir. Okul öncesi dönemde bu süre çocuğun yaşına göre 5-15 dakikaya çıkarılabilir. 7 yaş ve sonrasında ise zaman kavramı geliştiği için daha uzun bekleme süreleri uygulanabilir.
Burada önemli olan tutarlı olmak, alternatifler sunmak, çocuğun duygusunu anlamak, model olmak ve olumlu davranışı pekiştirmektir.
Erteleme davranışının kazandırılmasında en önemli noktalardan biri, somut ve tutarlı açıklamalar yapmaktır. Örneğin çocuk yemekten önce çikolata yemek istediğinde, "Çikolata yiyebilirsin ama yemekten sonra." denilmeli ve bu kararlılık korunmalıdır. Aynı zamanda ebeveyn de kendi davranışıyla model olmalıdır. "Ben de çikolata yemek istiyorum ama ben de bekliyorum." diyerek çocuğun duygusunu anladığını göstermesi önemlidir.
Bir diğer yöntem ise alternatif etkinlikler sunmaktır. Örneğin çocuk yağmurlu havada dışarı çıkmak istiyorsa, "Yağmur durana kadar birlikte kek yapabiliriz, oyun oynayabiliriz, boyama yapabiliriz." gibi seçenekler sunulabilir. Böylece bekleme süreci çocuk için daha kolay hâle gelir.
Bu süreçte çocuk ağlayabilir, öfkelenebilir ya da ısrar edebilir. Ancak ebeveynin sakin, tutarlı ve kararlı kalması gerekir. Çocuğun duygusunu anladığını göstermek, ancak belirlenen sınırları değiştirmemek önemlidir.
Çocuk beklemeyi başardığında mutlaka bunu fark ettiğinizi göstermeli ve onu takdir etmelisiniz. "Ne güzel bekledin.", "Artık bekleyebildiğini görüyorum." gibi ifadeler çocuğun öz denetim becerisini güçlendirir.
Anne babaların en önemli görevi tutarlı olmaktır. Çocuk ağladığında ya da ısrar ettiğinde kurallar değişirse, çocuk beklemeyi değil; ağlayarak istediğini elde etmeyi öğrenir.
Kısacası erteleme davranışını kazandırmanın temelinde tutarlılık, yaşa uygun olarak kademeli ilerlemek, alternatifler sunmak, model olmak ve olumlu davranışı pekiştirmek vardır. Bu beceriyi kazanan çocuk, öz denetimini geliştirir ve bu kazanım ilerleyen yaşamında da başarılı kararlar almasına katkı sağlar.
